قهوه چیست؟
راهنمای کامل آشنایی با قهوه، انواع، تاریخچه و روشهای دمآوری
مقدمه
قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است و هر روز میلیونها نفر روز خود را با یک فنجان قهوه آغاز میکنند. اما قهوه تنها یک نوشیدنی انرژیبخش نیست؛ پشت هر فنجان آن دنیایی از کشاورزی، اقلیم، فرآوری، برشتهکاری (رست)، علم و هنر نهفته است.
از مزارع مرتفع اتیوپی گرفته تا مزارع وسیع برزیل، هر دانه قهوه داستانی متفاوت دارد. تفاوت در گونه گیاه، ارتفاع محل کشت، نوع خاک، روش فرآوری و شیوه رست، همگی بر طعم نهایی قهوه تأثیر میگذارند.
در این مقاله بهصورت جامع با قهوه، انواع آن، مراحل تولید، تفاوت دانههای مختلف، روشهای دمآوری و نکات مهم خرید آشنا میشوید.
قهوه چیست؟
قهوه نوشیدنیای است که از دانههای برشتهشده گیاه Coffea تهیه میشود. برخلاف تصور بسیاری از افراد، دانه قهوه در واقع «دانه» نیست، بلکه هسته میوه گیاه قهوه است.
میوه گیاه قهوه که به آن Coffee Cherry گفته میشود، پس از رسیدن برداشت میشود. سپس هسته آن طی مراحل مختلف از گوشت میوه جدا شده، خشک میشود و بهعنوان دانه سبز قهوه شناخته میشود.
این دانههای سبز هنوز عطر و طعم آشنای قهوه را ندارند. در مرحله رست، تحت حرارت کنترلشده، صدها واکنش شیمیایی رخ میدهد و ترکیبات معطر و طعمی شکل میگیرند. نتیجه این فرآیند همان دانه قهوه برشتهشدهای است که برای تهیه اسپرسو، قهوه دمی یا سایر نوشیدنیهای قهوه استفاده میشود.
تاریخچه قهوه
داستان کشف قهوه به قرنها پیش و سرزمین اتیوپی بازمیگردد. بر اساس روایت مشهور، چوپانی به نام «کالدی» متوجه شد بزهایش پس از خوردن میوههای قرمز درختی ناشناخته، پرانرژیتر از همیشه شدهاند.
اگرچه این روایت بیشتر جنبه افسانهای دارد، اما پژوهشگران منشأ گیاه قهوه را ارتفاعات اتیوپی میدانند. از آنجا قهوه به یمن راه یافت و در قرنهای بعد به خاورمیانه، اروپا، آسیا و در نهایت آمریکای جنوبی گسترش پیدا کرد.
امروزه قهوه پس از نفت، یکی از مهمترین کالاهای تجاری جهان به شمار میرود و میلیونها نفر در زنجیره تولید، تجارت و فرآوری آن فعالیت میکنند.
قهوه چگونه تولید میشود؟
تولید قهوه از مزرعه تا فنجان، فرآیندی چندمرحلهای است:
۱. کاشت
گیاه قهوه در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری رشد میکند. بهترین شرایط برای بسیاری از گونهها، ارتفاعات با دمای معتدل و بارندگی مناسب است.
۲. برداشت
میوههای رسیده به رنگ قرمز یا زرد برداشت میشوند. برداشت میتواند بهصورت دستی یا مکانیزه انجام شود.
۳. فرآوری
در این مرحله گوشت میوه از هسته جدا میشود. سه روش اصلی عبارتاند از:
فرآوری شسته (Washed)
فرآوری طبیعی (Natural)
فرآوری هانی (Honey)
هر یک از این روشها تأثیر مستقیمی بر طعم و عطر قهوه دارند.
۴. خشک کردن
دانهها تا رسیدن به رطوبت مناسب خشک میشوند تا برای نگهداری و حملونقل آماده شوند.
۵. رست
در کارخانه رست، دانه سبز در دمای بالا برشته میشود. این مرحله مهمترین نقش را در شکلگیری طعم نهایی قهوه دارد.
۶. آسیاب و دمآوری
در نهایت دانه برشتهشده آسیاب شده و با روشهای مختلف مانند اسپرسو، موکاپات، فرنچ پرس، V60 یا کمکس دم میشود.
چرا قهوه اینقدر محبوب است؟
محبوبیت قهوه تنها به خاطر کافئین آن نیست. ترکیب عطر، طعم، تنوع روشهای دمآوری و تجربه اجتماعی نوشیدن قهوه، آن را به یکی از پرطرفدارترین نوشیدنیهای دنیا تبدیل کرده است.
برخی از مهمترین دلایل محبوبیت قهوه عبارتاند از:
تنوع بسیار زیاد طعمها
عطر منحصربهفرد
وجود کافئین طبیعی
امکان تهیه با روشهای مختلف
هماهنگی با انواع شیرینی و دسر
فرهنگ غنی قهوه در سراسر جهان